Alleen stupiditeit kent geen angst

• Na verloop van tijd haten we waar we steeds angst voor hebben

potlood

Je suis Charlie. Met die leus protesteerden miljoenen mensen donderdag 8 januari 2015 tegen de moord op 12 mensen bij de Franse krant weekblad Charlie Hebdo in Parijs. Op woensdag 7 januari 2015 schoten daar drie mensen twaalf mensen dood. Twee van hen waren agenten, negen waren medewerkers van de krant die scherpe cartoons publiceerde en één gast. Je suis Charlie werd miljoenen keren getweet, maar overal ter wereld werden ook protesten georganiseerd voor de vrijheid van meningsuiting. Ook in Nederland werd geprotesteerd tegen de inperking van de vrijheid van meningsuiting.

Natuurlijk, het is onbegrijpelijk dat mensen moorden om een tekening. Ik doe dan ook niets af aan de daarover uitgesproken woorden van verontwaardiging. Ik begrijp ook heel goed de gevoelens van woede die wij in de protesten laten doorklinken. En toch jeukt het bij mij.

Want, terwijl wij donderdag met tienduizenden in heel het land onze afschuw uitten over de terreuraanslag op het Franse weekblad Charlie Hebdo, was het de dagen daarvoor en daarna in diezelfde straten en op diezelfde pleinen weer net zo stil als anders. Terwijl op die dagen elders in de wereld – maar wel wat verder van ons bed – dagelijks tientallen onschuldige burgers slachtoffer worden van terroristisch of dictatoriaal geweld.

Deze ‘andere’ verontwaardiging drong zich de afgelopen dagen regelmatig aan mij op. Als ik onderweg luisterde naar de niet aflatende stroom van nieuwsberichten. Of als ik thuis getuige was van over elkaar heen buitelende ‘deskundigen’ die hun verklaring of analyse gaven. Regelmatig moest ik de neiging om van al dat ‘nieuws’ weg te zappen onderdrukken. Gewoon, omdat ik even niet meer wist waar ik nu het meest verontwaardigd om moest om zijn.

Hoewel veel emoties zowel negatief als positief ervaren kunnen worden vermoed ik dat dit niet opgaat voor de verontwaardiging. In hoge of kleine mate. Verontwaardiging roept vragen op, smeekt om verklaring. Ze noodzaakt ons naar antwoorden op zoek te gaan. Zeker als de oorzaak van die verontwaardiging zo dicht bij onszelf ligt.

Verontwaardiging kan nooit een negatieve emotie zijn. Maar wel een slechte raadgever! Wamt, een aanslag op een cartoonist, journalist is een aanslag op de vrijheid van meningsuiting. En dat is een aanslag op de vrijheid en dus op ons allemaal. Dat is absoluut waar. Maar is een aanslag op onschuldige burgers geen aanslag op de vrijheid van ons allemaal?

Vrijheid is – anders dan wij onszelf graag doen geloven – voor u en mij geen recht, het is een plicht. Nelson Mandela, de Zuid-Afrikaans advocaat, politicus en anti-apartheidsstrijder (1918-2013) zei het ooit zo: “Een mens die een ander mens van zijn vrijheid berooft, is een gevangene van de haat, opgesloten achter de tralies van vooroordelen en kleingeestigheid.” En Martin Luther King, Amerikaans predikant (1929-1968) zei over vrijheid: “Er is niets belangrijker in de wereld dan vrijheid. Vrijheid is het waard om opofferingen voor te doen, het is het waard om er je baan voor te verliezen, het is het waard om er voor in de gevangenis te zitten. Ik ben liever een vrije pauper dan een rijke slaaf. Ik zou liever sterven in bittere armoede met mijn overtuigingen, dan leven in weelde zonder zelfrespect.”

Wij – u en ik – wij zijn er nog. Dat maakt ons dankbaar, bang en strijdlustig tegelijkertijd. Want het is aan ons om deze vrijheid te verdedigen. Door vragen te blijven stellen, kritisch te zijn, een mening te vormen en die uit te uiten, hoe dan ook. Maar niet alleen als de bedreiging dichtbij is. Dagelijks worden er mondiaal gaten geschoten in onze samenleving. Worden we aangevallen op de plek waar we sterk en kwetsbaar tegelijk zijn: In onze vrijheid en meningsuiting. Die vrijheid zal ons nooit vrijwillig worden gegeven door hen die haar bestrijden. Ze moet door ons geëist worden; en verdedigd.

Dat doen wij met diplomatie, gesprek en ironie, als wij (nog) niet de bedoeling hebben bitter te zijn of mensen te kwetsen. Met sarcasme en bijtende spot, van bitter woordgeweld tot en met cartoons als onze verontwaardiging groter wordt. En cynisch, in wrede, gevoelloze spotternij, als wij ons machteloos beginnen te voelen.

Ik ben bang. Bang, dat wij de grens tussen ironie en sarcasme, tussen sarcasme en cynisme en tussen cynisme en angst steeds verder laten vervagen. Dat daarmee de grens tussen werkelijkheid en de fictie van zelfverdediging ons boven het hoofd zal stijgen.

Het medicijn? Tolerantie. Open staan voor ideeën die niet overeenkomen met onze eigen mening. Geloof hebben in andere mensen en hun overtuigingen. Het lijkt tegenstrijdig, maar de strijd winnen wij niet door onze angst te overschreeuwen. Met goedbedoelde uitingen van dapperheid. Enkel stupiditeit kent geen angst. Juist de angst voor het verlies ervan maakt ons bewust van onze vrijheid. Die angst is sterker dan welk wapen of geweld dan ook. Want zonder angst is er geen hoop, en zonder hoop is er geen toekomst. En zonder toekomst kan er nooit vrede komen. En nee, angst verandert niets aan het verdriet van gisteren en lost de problemen van morgen ook niet op. Daarom ook hebben u en ik de opdracht om dijken van moed op te werpen tegen de stormvloed van de angst. Dat doen wij door niet af en toe – als het wel erg dicht bij komt – op te staan tegen geweld. Dat vraagt een voortdurende, dagelijkse en vasthoudende stille mars of dans tegen geweld. Als wij dat niet doen, dan schuilt in u en in mij het gevaar dat stilletjes in ons groeit wij nu van anderen vrezen: haat voor waar we steeds angst voor hebben. En haat die wederkerig wordt, maakt de zaak alleen maar triester en uitzichtlozer!

Advertenties

4 Replies to “Alleen stupiditeit kent geen angst”

  1. Daarom ook hebben u en ik de opdracht om dijken van moed op te werpen tegen de stormvloed van de angst. Dat doen wij door niet af en toe – als het wel erg dicht bij komt – op te staan tegen geweld. Dat vraagt een voortdurende, dagelijkse en vasthoudende stille mars of dans tegen geweld. Als wij dat niet doen, dan schuilt in u en in mij het gevaar dat stilletjes in ons groeit wij nu van anderen vrezen: haat voor waar we steeds angst voor hebben. En haat die wederkerig wordt, maakt de zaak alleen maar triester en uitzichtlozer!
    Adembenemend waar!!

  2. Dank je Peterpaul, hiermee heb je weer een hele heldere analyse gegeven.
    Waar ik mij zorgen over maak is de afnemende bereidheid van het gebruik van jouw medicijn ‘tolerantie’. Ik word dan ook steeds weer blij wanneer ik stukken lees die relativeren en niet alleen maar mee gaan in alle emoties. Afgelopen zaterdag kwam ik gelukkig in de NRC ook een aantal van dergelijke stukken tegen. Maar met jouw blog en de NRC stukjes wordt met name een publiek bereikt dat hier toch al voor open staat.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s