Omarm de chaos – Transitie is loslaten en niet weten toestaan

• Rekruteer de troepen om naar het innovatiefront te trekken

chaos

Chaos creatie: het toppunt van leiderschap. Terwijl het voor de manager belangrijk is om rust te brengen en structuur in te richten, is het voor de leider die het verschil wil maken, de taak om chaos te creëren. Om vervolgens vanuit die puinhoop oplossingen te bedenken die geen ander ooit had kunnen bedenken.

De zorg kent helaas erg veel managers en weinig leiders. Zo leert de nu lopende omvorming van ons sociaal domein en het zorgstelsel. Mensen willen wel veranderen, maar niet veranderd worden. Het andere moet daarom wel heel erg lijken op het bestaande!

Het begon zo mooi: een stel gepassioneerde politici wilden iets ‘gaafs’ doen. De grondgedachte was en is de transitie (overdracht) van centrale zorg op rijksniveau naar bijspringen en meelopen dichter bij de mensen. De invoering en inbedding van nieuwe – door het Rijk overgedragen – taken in de vorm van decentralisaties naar gemeenteniveau vormden de basis. De gemeente moeten daarbij de regie nemen zodat de inwoners meer op hun eigen kracht hun leven kunnen invullen. De Wmo (decentralisatie AWBZ), de decentralisatie van de Jeugdzorg en de invoering van de Participatiewet vormen daarbij grote uitdagingen. Daarnaast vindt de invoering van passend onderwijs plaats.

Voor het eerst krijgt één partij, de gemeente, zeggenschap over praktisch het hele sociale domein. Deze decentralisaties vragen om nieuwe inhoud van het beleid met scherpe financiële kaders en financieel beheer. Zij vragen – ook daarom – om een veranderende houding bij en verhouding tussen gemeente, haar partners en inwoners.

Nu, een paar jaar later en diverse politieke deelakkoorden verder is er steeds minder tot weinig meer over van het oorspronkelijke gedachtengoed. Hoe dat kan? De gewenste en noodzakelijke aanpassingen hebben invloed op alle lagen van onze maatschappij. Alles en iedereen zich zal moeten ontwikkelen, om zich aan te passen aan de nieuwe wekelijkheid. Samenwerken met de inwoners en in een co-creatie komen tot innovatieve oplossingen is daarbij een speerpunt.

De werkelijkheid blijkt complexer. De oorzaak daarvan ligt vooral in de grote verwevenheid van instituties en koepelorganisaties met de beleidsmakers. Die blijkt een lastig te nemen hobbel. De samenwerking tussen deze partijen en de overheden vindt meestal plaats op tactische in plaats van ideologische gronden. Al snel na het aanvankelijke enthousiasme nam het streven naar positie- en machtsbehoud het roer over. Met grote gevolgen voor de transities en transformatie. En daarmee voor de geloofwaardigheid van de beweging. De bij aanvang luid bejubelde omvorming bleek vooral voor anderen bedoelt. Zij kwam van (politieke) leiders die zich niet aan hun eigen adviezen houden, van een regering en beleidsmakers die wel weten hoe de ideale wereld er uit ziet, maar deze wereld zelf niet kunnen of durven betreden. Met ‘het spook van de transformatie’ in het vaandel putten zij zich uit in het zichtbaar maken van de negatieve effecten (voor henzelf) van het beleid. Creëren zij onvruchtbare spanning en een oogst van verwarring. Zij weten haarfijn uit te leggen waarom iets niet moet, maar wisten en weten geen alternatieven aan te dragen

Ik debiteerde het al vaker: Verandering vraagt om het loslaten van de oude situatie en ruimte geven aan (nieuwe) verbanden en ideeën. Dat gaat ook op voor het transitieproces. Er is geen nieuwe balans mogelijk zonder de oude situatie los te laten. Maar wat zien wij in de praktijk? Toenemende ambivalentie. Bij welhaast alles en iedereen.

Op zich niet verontrustend. Integendeel, het hoort erbij. We staan immers voor een van de grootste veranderingen sedert decennia. De belangrijkste doelen daarvan zijn niet – zoals velen wel willen doen geloven – het omlaag brengen van de zorgkosten, het vereenvoudigen van de zorgsystematiek of het terugdringen van teveel regeldrang. Dat zijn wel belangrijke bijvangsten. Waar het echt om draait is ruimte voor de menselijke maat. De kracht van een vitale samenleving zit immers in de samenwerking zelf; tussen inwoners onderling. Niet in stelsels of systemen.

Stelsels en systemen zijn belangrijk. Zeker. Maar dan wel als hulpstructuur. Het zijn uiteindelijk de mensen die het systeem toepassen of uitvoeren die het tot een succes maken. Het is de les van het (nieuwe) Oranje: elkaars kernexpertise erkennen en ook ruimte geven.

Ervan uitgaande dat onze huidige systemen, die toch al jaren goed werkten, in stand moeten blijven, zal ik ongetwijfeld als een naïeve idealist beschouwd worden. Zoals velen – tot vrijdag de 13de juni 2014 – Van Gaal vanaf de veilige tribune wisten te kritiseren: We hadden moeten vasthouden aan óns systeem! “Die vlieger”, zo erkende ook Van Gaal na die fantastische wedstrijd, “gaat niet meer op.” Hij bewees het – samen met zijn spelers – op vrijdag de 13de juni 2014. Tegen wereldkampioen Spanje: het gekende systeem loslaten, chaos bewust opzoeken. De beloning was er naar. Dankzij de juiste voorbereiding en oefening. En in korte tijd. Gewoon, omdat er niet meer tijd was! En juist dat bleek een onuitputtelijke bron van groei, innovatie en toegevoegde waarde.

De plannen rondom de decentralisaties moeten juist daarom nog eens goed tegen het licht worden gehouden. En opnieuw afgezet tegen de oorspronkelijke aanleiding en doelstelling. Waar gaat het nu eigenlijk om ? Wat willen we bereiken? Hoe denken we dat te doen? En waar liggen de kansen?
Natuurlijk hebben we een bruikbaar systeem nodig. Natuurlijk is behoud van een goede infrastructuur voor ons sociaal domein en de zorg belangrijk. Vanzelfsprekend is behoud van werkgelegenheid een issue. Maar zijn dat de kerndoelen? Zijn dat de kernproblemen?

Om te beginnen moeten we (en zij) ophouden de – als boeman uit de kast getrokken – chaos als iets negatiefs te zien. Chaos en orde zijn twee zijden van dezelfde medaille. Zij hebben elkaar nodig. Chaosdenken beseft dat het alsmaar verder opdelen van problemen in nog kleinere stukjes en het stapelen van oplossing op oplossing – een salamitactiek waarin onze huidige regering uitblinkt – niet het gewenste inzicht en resultaat oplevert. Het daadwerkelijk richting geven aan het veranderingsproces – gebaseerd op de kunst (lees: het lef) van het loslaten kan de beoogde systeemsprong echter versnellen.

There’s no greater power than the power to say goodbye (Madonna). De gewenste en noodzakelijke veranderingen brengen twijfels en onzekerheden met zich. Rollen kunnen als gevolg van de overdracht en omvorming wijzigen. Belangen kunnen en zullen gaan schuiven. Natuurlijk. En de omvorming van ons sociaal domein en het zorgstelsel vraagt – mede daarom – om voorbereiding. Maar vooral een open en heldere geest. Het lef te onthechten van zekerheden. Daarom is mijn devies en hartenkreet: Omarm de chaos! Daarin ligt het begin van de nieuwe orde en de volle rijkdom van eigen kracht! En ja, dat vraagt om leiders die de troepen weten te rekruteren om naar het innovatiefront te trekken.

Advertenties

2 gedachtes over “Omarm de chaos – Transitie is loslaten en niet weten toestaan

  1. Johan Klevant Groen zegt:

    Volgens het FNV heeft de operatie als gevolg dat 100.000 medewerkers in de zorg hun baan verliezen. Volgens Actisz zijn het er 55.000. Wat het getal ook is, het verklaart wel waarom sommigen dit soort chaos als negatief zien. En ook met die menselijke maat zou bij transities rekening gehouden moeten worden. Zeker als zelfs Actisz toegeeft veel van die medewerkers over enige tijd weer nodig te hebben. Het lijkt er daarom op dat een flink deel van de transitiekosten bij de medewerkers in de zorg terechtkomt. Dat zijn dus geen mensen die onzeker zijn en daarom geen veranderingen willen. Het zijn gewoon mensen die het onrechtvaardig vinden dat zij kosten dragen van een verandering in een stelsel waar alle Nederlanders belang bij hebben. Want de mogelijke vermindering in het zorgpakket treft hen in de zelfde mate als ons allemaal.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s