Met zulke vrienden heb je geen vijanden meer nodig

Om een lid van onbesproken gedrag van een kudde schapen te zijn, dient men eerst en vooral schaap te zijn (Albert Einstein | Duits – Amerikaans natuurkundige 1879-1955)
fox-and-chicken
In reacties op het hierna volgende zullen er ongetwijfeld sussende woorden gesproken worden. Over soep die niet zo heet gegeten wordt als ze wordt opgediend. Zal er gesproken worden over mis interpreteren (wat ik hoop en wens). Zoals de VNG dat deze week deed in de vorm van een extra toelichting op het overlegresultaat met het kabinet over de Wmo/persoonlijke verzorging. Maar het voortdurende gerommel en de aanhoudend ontevredenheid is toch wel een serieus teken aan de wand. Zij leert mij dat het hier om een attitude gaat.

De doventolk bij de Mandela-ceremonie die geen doventolk bleek, had last van hallucinaties en stemmen in z’n hoofd. Soms vraag ik mij af welke ‘stemmen’ er in de hoofden zitten van de mensen die namens de gemeenten op rijksniveau afspraken maken die toezien op het succes van de lopende decentralisaties binnen het sociaal domein…

Het is indrukwekkend te zien hoeveel bestuurskundige en beleidsinhoudelijke visies gemeenten nahouden op de opgaven die op hen afkomen. Daar is niks mis mee. Maar hoe krijg je ze in de praktijk gerealiseerd als jouw koepelorganisatie regelmatig blijkt niet verder te komen dan het geven van lippendienst aan de ambities van diezelfde gemeenten?

Deze vraag – en de vergelijking met die doventolk bij de Mandela-ceremonie – drong zich de afgelopen weken aan mij op. De aanleiding? Het gedoe rondom het onderhandelingsresultaat over de persoonlijke verzorging dat gemeentekoepel VNG en staatssecretaris Van Rijn medio december bereikten. En de – begrijpelijke – verontwaardiging daarover bij gemeenten. Dat gevoel van bevreemding overviel mij ook toen ik kennis nam van de afspraken die VNG, IPO en Rijk hebben gemaakt over de toekomst van de functies die nu door de Bureaus Jeugdzorg worden vervuld. Met dit soort van afspraken hebben gemeenten geen (andere) vijanden meer nodig.

In heel Nederland krijgen gemeenten er taken bij in het zogenoemde ‘sociaal domein’. Het gaat om taken bij op het gebied van jeugdhulp, begeleiding en werk. Maar ook vrijheid en verantwoordelijkheden om de kloof te dichten die is ontstaan tussen systemen van gemeenten en de leefwereld van mensen. Dit vraagt om een verandering in het denken en doen van iedereen. Gemeenten bereiden zich zo goed als mogelijk op deze nieuwe taken voor. Ondanks het feit dat het Rijk op veel punten nog geen duidelijkheid geeft. Of gaandeweg terug komt op eerdere beloftes, uitgangspunten dan wel afspraken.

Het anders denken, werken en doen vraagt naast een cultuuromslag ook om beleidsruimte voor gemeenten en nieuwe competenties van professionals en opdrachtgevers. Daarvoor zijn in de komende tijd uiteenlopende activiteiten nodig. De daarvoor benodigde ruimte zou de VNG – als koepel voor haar leden – moeten bepleiten en bewaken. Maar aan die verwachtingen kan de VNG – steeds vaker lijkt het wel – niet voldoen.

Zeker, net voor de jaarwisseling (19 december 2013) gaf de VNG nog een kritische reactie op (bijvoorbeeld) het Uitvoeringsbesluit Jeugdwet. Met daarin de – terechte – vaststelling dat er teveel wordt gekopieerd van de huidige regelingen naar de nieuwe situatie. Hiermee wordt – volgens de VNG dus – geen recht gedaan aan de doelen van de decentralisatie en vermindering regeldruk. Het Rijk blijft zich tot op detailniveau bemoeien met de uitvoering en voorziet op tal van mogelijkheden weer in ruimte voor nadere regelgeving. Zo dreigt de omvorming van het sociaal domein – nog voor zij daadwerkelijk van kracht wordt – een farce te worden.

Met de kritische reactie op het Uitvoeringsbesluit Jeugdwet op het netvlies viel juist daarom de ledenbrief die de VNG een dag verzond zo op. In die brief meldt de VNG dat in het bestuurlijk overleg van 19 december jl. tussen VWS, Veiligheid en Justitie, IPO en VNG afspraken zijn afspraken gemaakt over de toekomst van de functies van de bureaus jeugdzorg. Zaken waarover juist gemeenten in de afgelopen maanden met Bureaus Jeugdzorg al in gesprek waren.

Voortvloeiend uit de door de (samenwerkende) gemeente beoogde omvorming van het stelsel voor jeugd en gezin zullen daarbij taken anders worden georganiseerd (AMK, jeugdbescherming, jeugdreclassering). of worden overgedragen (toegangstaken). Sommigen zullen zelfs geheel vervallen. En ja, dat kan en zal ook van invloed zijn op de werkgelegenheid. Voor een deel van de huidige medewerkers zal er na 1 januari 2015 geen werk meer zijn. In ieder geval niet bij het Bureau Jeugdzorg. Dit vloeit overigens alleen voort uit de gewenste inhoudelijke ontwikkelingen. De aan de decentralisatie van taken verbonden financiële taakstelling (lees: bezuiniging) brengt op zichzelf al verlies van werkgelegenheid met zich. En – daarover geen misverstand – dat leidt tot zorg en onrust op alle niveaus. Niet in de laatste plaats bij de betrokken medewerkers zelf. Zorgvuldigheid is dus – ook vanwege wettelijke regelgeving bij personele maatregelen – gewenst en aangewezen.

Veel gemeenten zijn daarmee goed op weg. Getuige ook de grote snelheid waarmee gemeenten uitwerking en invulling hebben gegeven aan juist daarop toeziende regionale transitiearrangementen (RTA’s). Echter, terwijl gemeenten – samen met de bureaus jeugdzorg – zo druk aan het broeden zijn op passende maatregelen komt de VNG als een vos het kippenhok binnen met centraal gemaakte afspraken over diezelfde toekomst van de functies. Zij doet daarmee naar mijn overtuiging afbreuk aan het in de gemeenten en regio’s lopende proces van overdracht en omvorming.

Eerst en vooral, omdat de afspraken teveel uitgaan van de – ook door de VNG gewraakte – huidige situatie en regelingen. “Het systeem van de jeugdzorg is ziek”, stelde Erik Gerritsen, directeur Bureau Jeugdzorg Agglomeratie Amsterdam (BJAA, 21 februari 2011). “Wij produceren meer probleemkinderen dan nodig is.” En hij werd toentertijd al bijgevallen door pedagoog Micha de Winter: “Zo construeren wij een deel van het probleem.” En Erik Dannenberg, wethouder in Zwolle voegde daaraan toe: ”Houdt op met het denken in de eerste, tweede of derde lijn.” En dus maken gemeenten werk van de noodzakelijke en gewenste omvorming (transformatie) naar een nieuwe situatie. En werkende weg wordt diezelfde gemeenten vervolgens de daarvoor benodigde manoeuvreerruimte afgenomen. Worden zij beknot in hun mogelijkheden.

Dit laatste klemt eens te meer, omdat de budgettaire kaders waarbinnen de nu afgekondigde afspraken moeten worden geeffectueerd nog onvoldoende bekend zijn. Deze zijn in december 2013 weliswaar verduidelijkt, maar – zo blijkt uit een nadere analyse daarvan – nog altijd met veel onduidelijkheid en onzekerheid omgeven.

De voortdurende onduidelijkheid over de budgettaire kader is op zichzelf al een gotspe. Want het is eigenlijk onbestaanbaar dat het – door een wirwar aan financiële regelingen en potjes – maar niet lukt om duidelijkheid te geven over het beschikbare budget. Terwijl de daarvoor verantwoordelijke rijksoverheid banken en hun directeuren kapittelt omdat die hun eigen financiële producten niet meer begrepen!

Tegen deze achtergrond is het zorgelijk dat door de VNG voor én zonder gemeenten – ten laste van een onduidelijk budget – verplichtende afspraken gemaakt worden. Ook, omdat deze verplichtingen zijn losgekoppeld van de samenhangende afspraken in de regionale transitiearrangementen. Hierdoor komen gemeenten bij de verdere – en noodzakelijke – omvorming stevig in de problemen. Voor andere taken, groepen dan wel aanbieders zijn er dan immers geen of minder mogelijkheden.

Kortom: laat de VNG zich in het overleg met de rijksoverheid ca. richten op het duidelijk krijgen van de budgettaire kaders. Eens die duidelijk zijn, zullen gemeenten – beter en graag – in staat zijn om zowel de kool (de werkgelegenheid) als de geit (de omvorming) te sparen.

Advertenties

2 Replies to “Met zulke vrienden heb je geen vijanden meer nodig”

  1. Paul,
    Wat een goeie analyse!
    Inmiddels is er al een aantal gemeenten (zoals Haarlemmermeer, Leiden, Zwolle) dat de kont tegen de krib gooit als het gaat om het zomaar maken van andere afspraken (i.c. langdurige zorg) over de hoofden van gemeenten heen. Maar ook op het punt van de jeugdzorg rommelt het inderdaad steeds meer! In 2008 al werd in de Parlementaire Verkenning Jeugdzorg duidelijk dat het roer radicaal om moest. Erik Gerritsen pleit vanuit de BJZ-hoek al jaren voor een omslag. Mijn baas (Opvoedpoli) is in 2008 ook begonnen op de nieuwe leest die hoogleraren als Jo Hermanns en Micha Winter (en Paul van Yperen) al jaren bepleiten. In allerlei regio’s zijn gemeenten bezig, met vernieuwing, met een omslag. Het is taai, het is vallen opstaan, maar dat geeft niet. Als je daar bang voor bent, komt de cathedraal nooit tot stand, om met Daan Quakernaat te spreken. (Lees zijn boek!). Gemeenten hebben de kans om het beter te doen, ik hoop dat ze doorzetten.

  2. Ha Peter Paul,

    Voorop: een ordelijk proces is het niet.
    Maar ik snap toch je boosheid niet helemaal.
    Toegegeven: het Rijk improviseert er op los en het nog niet hebben van de financiële kaders is weinig minder dan een schande.
    Alleen: zo werkt dit systeem toch altijd? In mijn beeld is de Regering Rutte zo gammel gemonteerd dat de politieke aansturing van de bureaucratie te grote invloed heeft. De onevenwichtigheden komen daardoor allemaal in de onderhandelingen en contacten in Den Haag op tafel.
    De VNG voert nu eenmaal overleg met het Rijk. Zo hebben we dat geregeld. Doen ze dat niet competent? Als je dat vindt, ben ik nieuwsgierig naar je kritiek. Maar de VNG is niet machtiger dan de Haagse machinerie, dus dat we nog met onzekerheden verder moeten, vind ik niet zo raar.

    vr.gr. Tom van Doormaal

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s