Een pleister en een kusje…

• Jaag je op een edelhert, laat dan de hazen lopen
Kusje en een pleister
Mijn kleinzoon van drie kan ik bij tijd en wijle met een fel gekleurde pleister of kusje tegen de pijn nog wel eens troosten en afleiden. Voor mijn kleindochter van 6 werkt dat eigenlijk al niet meer. Desondanks lijkt de staatssecretaris van VWS te denken dat placebo’s of neppillen nog wel werken bij gemeentebesturen. Waar of niet waar? Test uw eigen opvatting eens aan de hand van het navolgende.

Gemeenten krijgen te maken met een onaanvaardbare bezuiniging. Als de laatste berekeningen van de budgetten voor de zorg voor jeugd vanaf 2015 kloppen. Deze bezuiniging brengt de continuïteit van zorg in gevaar. Gemeenten kunnen dan immers geen toezeggingen doen over continuïteit en dergelijke. Er dient dus helderheid te komen over de financiële voorwaarden die gelden bij de overdracht en omvorming van de zorg voor jeugd. Gewoon, omdat het gebrek aan duidelijkheid over het budgettaire kader vanuit de Rijksoverheid een verantwoorde overgang van de jeugdzorg van provincies naar gemeentes in de weg staat. Niet, omdat partijen niet willen, maar als gevolg van de angst en onzekerheid die er – bij alle betrokkenen – mee wordt veroorzaakt.

De voortdurende onduidelijkheid over het budgettaire kader is schokkend. Zij doet mij denken aan een kop boven een artikel in het AD van 13 augustus jl.: ‘Boekhouding bij overheid warboel’. Recentelijk waren de transitiecommissie jeugdzorg en het CBP hierover ook bijzonder kritisch en duidelijk. En dus beloofden de verantwoordelijke bewindslieden beterschap.

Om te voorkomen dat de continuïteit van de zorg in gevaar komt of de zorginfrastructuur verloren gaat, heeft het ministerie van VWS nu maatregelen genomen. Door orde op zaken te stellen. En dat doen zij met verve. Echter, niet door de eigen ondoorgrondelijke – en daardoor niet in kaart te brengen – boekhouding op orde te brengen. Maar met de inzet van zogeheten “vliegende brigades”. Niet op de eigen ministeriële administraties, maar in de regio’s. Zij moeten daar helpen orde op zaken te stellen. Een orde die juist tot wanorde dreigt te leiden door de administratieve janboel op de ministeries zelf. Anders gezegd: de ministeries trekken ten strijde tegen de symptomen van hun eigen falen. In plaats van de oorzaak daarvan weg te nemen.

In dat licht bezien, kan ik nut en noodzaak van de eerder aangehaalde “vliegende brigades” dan ook niet plaatsen. In plaats van iedereen te laten uitvliegen om elders vermeende wanorde op orde te brengen, zou mijn advies zijn: alle (vlieg-)verloven intrekken en huisarrest voor iedereen. Totdat het budget duidelijk is. Het is immers aan de verantwoordelijke bewindslieden om gemeenten budgettaire duidelijkheid te geven. De zekerheid te bieden dat de ooit afgesproken bezuinigingen op de – voor de zorg voor jeugd beschikbare – budgetten over 2015 tot en met 2017 de beloofde 5, 6, en 4% niet te boven gaan. Eens dat duidelijk is, kunnen en zullen gemeenten – samen met de betrokken aanbieders – snel, én op eigen kracht – orde op zaken kunnen stellen.

Logisch? Zou je denken. Maar, wat doet de verantwoordelijke staatssecretaris? Hij maakt de complexe financieringsstructuur nog ingewikkelder en ondoorzichtiger. Terwijl gemeenten (terecht) strijden voor duidelijkheid over de hen toekomende structurele budgetten voor de zorg, denkt de staatssecretaris met pleisters en kusjes – in de vorm van al dan niet tijdelijk ‘extra’ budget – de pijn te verzachten.

Met financiële surprises – zoals deze week de impuls van 50 miljoen voor sociale wijkteams – wordt getracht het bestuurlijk hoofd van gemeenten op ‘vanaf nu gaat het beter’ te zetten.

Direct na het verschijnen van dit bericht werd er op diverse gemeentehuizen al druk gespeculeerd over de ‘extra’ mogelijkheden die deze impuls zou bieden. De vraag is echter of, en wanneer het budget beschikbaar komt. Het heeft er echter alle schijn van, dat de verantwoordelijke bewindslieden een sterk geloof hebben in het placebo-effect van deze financiële pleister op de budgettaire wonden van gemeenten. Want, zo schrijft het impulsbericht: idealiter is het hele bedrag van 50 miljoen al in 2014 beschikbaar voor gemeenten.

Los van de onzekerheid over de uiteindelijke beschikbaarheid, doet zich de vraag voor, waar die ‘surprise’ uit gedekt wordt. Een vraag, die zich extra pijnlijk opdringt, zolang niet duidelijk is of er structureel wel voldoende budget is. En wat de dekking daarvoor en de omvang daarvan is.

Medicijnen, zowel werkzame als niet-werkzame, hebben een placebo-effect van 25 tot 30 procent, schatten wetenschappers. Dit kan meer zijn, maar het effect verschilt per aandoening. Ivan Wolffers, arts, hoogleraar en schrijver, denkt dat het placebo-effect optreedt bij alle ziektes. En vooral bij aandoeningen zoals pijn, jeuk, slapeloosheid en depressie. En ja, bij zoveel financiële onduidelijkheid kun je dergelijke klachten als gemeentelijk bestuurder best wel eens ontwikkelen

Ik ben van mening dat het gebruik maken van dit placebo-effect niet past in de moderne bestuurscultuur. Het is beter om elkaar aandachtig en zorgzaam, maar ook nuchter te benaderen. Een duidelijk inzicht te geven in wat mogelijk is of wat er (financieel) aan mankeert. Met trucjes houd je mensen voor de gek. Dat kan niet. Bovendien is het effect daarvan onvoorspelbaar en verdwijnt de werking na een tijdje. En dan kan het nocebo-effect optreden: een bijwerking bij een niet werkzaam middel.

De voor de overdracht binnen en omvorming van het sociaal domein verantwoordelijke ministeries kunnen met een onjuiste of onduidelijke (financiële) diagnose (per abuis of niet) zo een negatieve verwachting wekken. Als zich daarenboven of daaruit een onzeker klimaat ontwikkelt en de negatieve verwachting maar sterk genoeg geloofd wordt, is het zelfs mogelijk dat door het nocebo-effect de transitie en de transformatie een voortijdige dood sterft.

De geplakte pleisters en gegeven kusjes maken – hoe goed bedoeld ook – geen einde aan de bestaande onzekerheid. De uit de onzekerheid voortvloeiende ‘angst’ echter is tegelijkertijd niet alleen een slechte raadgever. De inspanningen die de daaraan verbonden zoektocht en zucht naar veiligheid – bij alle betrokkenen – met zich brengt, gaat ten koste van de energie, het vertrouwen en de vreugde die de omvorming van het sociaal domein en de zorg voor jeugd moet en kan opleveren.

Juist daarom moet de rijksoverheid de druk en verleiding om pleisters te plakken weerstaan. Zij moet het probleem bij de wortel aanpakken: door het veilig- en vaststellen van financiële duidelijkheid. En daarmee het vertrouwen en de energie in de transitie en transformatie terugbrengen. En tegen gemeenten zeg ik: als u het edelhert jaagt, laat dan de hazen lopen….

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s