Stilstaan om vooruit te komen

• Het is nooit te vroeg, maar het kan wel te laat zijn

“Sta eens even stil bij het werk aan de weg”. Dat bord heb ik in de loop der jaren heel wat keren langs de weg zien staan. Soms las of lees ik het met een glimlach. Niet zelden echter ging of gaat het gepaard met stevige gevoelens van frustratie. Ik had en heb er de tijd niet voor… Over het gebrek aan tijd (nemen) voor gedegen besluitvorming over de lopende omvorming van het sociaal domein gaat deze blog. Het is een pleidooi, gericht aan bestuurders, om voor de noodzakelijke analyse en daarop te baseren besluiten nu eens écht tijd en ruimte te nemen. Gewoon, omdat enkele ervaringen deze week mij leerden dat stilstaan om vooruit te komen de moeite loont.

“Sta eens even stil bij het werk aan de weg”. Iedereen snapt dat je zo’n verzoek niet letterlijk moet nemen. Wel dat we al rijdend eens tot ons door laten dringen, dat er mensen bezig zijn om voor ons het rijden veilig en plezierig te maken.

Weet u dat bij een militaire operatie 95 procent van de gemaakte plannen na het aanvangen van de operatie niet meer volgens plan uitvoerbaar zijn? En dat hier vaak dagen – zo niet jaren – aan voorbereiding en planning aan vooraf gaan! En weet u, dat 95 procent van deze operaties succesvol worden afgerond, terwijl het vooraf gestelde doel behaald wordt via een andere route?

Gedegen besluitvorming, de daarbij behorende planning van eventualiteit, en de flexibiliteit dan wel creativiteit van de mensen om u heen is daarbij van doorslaggevend belang. Mits de gedegen besluitvorming zich richt op ‘wat’ er gerealiseerd moet worden. En ‘dat’ het gerealiseerd wordt. Duidelijke kaderstelling beïnvloedt alle lagen en processen van de organisatie en uitvoering. Gedegen en heldere besluitvorming is dus, naast vakbekwaam personeel, de basis voor een goede uitvoering.

De gedegen besluitvorming dreigt bij de omvorming van het sociaal domein ernstig schipbreuk te lijden. Door het onnavolgbare (zigzag) handelen van het rijk. Over de omvang van de te decentraliseren taken bijvoorbeeld. Of de (te) snel opeenvolgende wijzigingen die de regeldriftige landelijke politiek over gemeenten uitstort. Of de daarmee gemoeide middelen en zeggenschap. Het gevolg daarvan is onvoldoende tijd en ruimte voor het lokale bestuur voor een gedegen analyse en afweging van de mogelijke dan wel noodzakelijke keuzes.

Als lokale bestuurders daarenboven vastzitten in de dagelijkse rompslomp en bestuurlijke drukte van alle dag, ontzeggen zij zichzelf én hun omgeving helemaal de tijd ‘even stil te staan bij het werk’. Waardoor de mogelijkheid om een voorgesteld of voorgenomen besluit te spiegelen aan de eigen visie en focus – én de realiteit van de uitvoering – node wordt gemist.

Het effect daarvan – het ontbreken van houvast om tijdens de rit het proces gaande te houden – doet de werkvloer zich niet zelden hoofdschuddend afvragen waar ‘ze’ (die bestuurders dus) nou toch weer mee bezig zijn.

Ruim een jaar geleden mocht ik – in opdracht van de VNG – meeschrijven aan het ‘spoorboekje’ voor de transitie van de jeugdzorg. Ik koos bij de opzet daarvan nadrukkelijk voor de trits richten – inrichten – verrichten. Immers, als je weet waar je naar toe wilt, kun je de route daarop afstemmen. En vervolgens de uitvoering ter hand nemen. Niet zelden echter zie ik bestuurders, met de beste bedoelingen – dat dan weer wel – als kippen zonder kop aan de slag gaan.

Een inspirerende visie – een stip op de horizon – is er meestal wel. Maar hoe de in de visie gestelde inzichten en doelstellingen bereikt gaan worden? Welke strategie daarbij gehanteerd wordt? Die stap – het bepalen wát er gedaan moet worden om de ambities te kunnen realiseren, inclusief de daarvoor benodigde aanpak – wordt niet zelden overgeslagen. In plaats daarvan gaat het al snel over resultaten, mensen, middelen, structuur, en aanverwante uitvoeringskwesties.

Zoals in de inleiding al aangegeven, heb ik deze week in diverse bijeenkomsten met raden en colleges het louterende effect – op proces én actoren – mogen ervaren van het lef en de bereidheid om even stil te staan bij het werk. Van het even afstand nemen van de complexiteit van alledag. Om tijd en ruimte te nemen voor het formuleren van de basale inrichtingsprincipes. Het ging daarbij over de bij de visie (en de gemeente) passende sturings- en inkoopfilosofie. En het ordeningsprincipe dat zij bij de organisatie van het werk willen hanteren: sectoraal, integraal, domein- of casus gebonden, etc. Fundamentele keuzes dus, die niet onder een goedbedoeld, maar misplaatst urgentiebesef of tijdgebrek, mogen lijden.

Het eerder door mij aangehaalde ‘spoorboekje’ bepleit een ‘begin met het einde voor ogen’. Om vervolgens – van daar naar hier terug redenerend – helder te maken hoe je daar komt. Daarbij is en blijft het een kunst op zich om het simpel en eenvoudig te houden. Niet steeds weer opnieuw het wiel te willen uitvinden. Maak gebruik van de bestaande wielen. En kijk eens over de schutting. Als je echt vooruit wilt komen, moet de eenvoud centraal (komen te) staan. Vermijdt dus toeters en bellen. Of nog meer details en nog meer partijen. Durf klein te beginnen en betrek de gebruiker – de inwoners van uw gemeente dus – erbij. Gebruik van hun inzichten en knowhow maakt het – zo leert de ervaring – allemaal een stuk effectiever. Bovendien raakt dit de essentie van de hele omvormingsoperatie. Die is, anders dan velen wel willen (doen) geloven, niet gericht op decentralisatie van taken en bevoegdheden naar gemeenten, maar primair gericht op het teruggeven van verantwoordelijkheden aan de individuele inwoner in/en zijn sociale context. Zo bezien bent u als bestuurder niet de regisseur maar de – overigens niet minder belangrijke – terreinknecht van en voor het sociale domein.
Kortom: Neem eens de tijd om stil te staan. Afstand te nemen. Om met elkaar te analyseren waarover u keuzes moet maken. En waartoe. En welke keuzeopties er zijn. Formuleer vervolgens voor uzelf en uw partners de leidende verander- en inrichtingsprincipes en ga dáár het gesprek over aan. Daarvoor is het nooit te vroeg. Het vergroot slechts de kans van slagen. Waak er vervolgens voor dat u zich als bestuurders teveel gaat bemoeien met het tactische (uitvoerende) niveau. Van u wordt een strategisch plan verwacht. Gericht op het ‘wat’ en het ‘dat’ van de realisatie. Het ‘hoe’ is primair aan de inwoners en de hen ondersteunende professionals. Anders gezegd: creëer met duidelijke kaders de ruimte die nodig is om de vooraf bedachte operatie uiteindelijk succesvol te laten zijn.

Advertenties

One Reply to “Stilstaan om vooruit te komen”

  1. Ha PeterPaul,
    Met het verhaal ben ik het wel eens. Je pleidooi voor eenvoud spreekt me aan, net als je kritiek op het slalommen van de rijksoverheid. Toch zit daar ook een probleem. Met de woorden die je gebruikt, blijf je keurig in het beleidsidioom.
    Maar ik denk dat het probleem zit in de regisserende kracht van het politieke primaat; die is eenvoudig benden de maat. Het zijn ook niet de politici, maar de ambtelijke regisseurs, die de chaos aanrichten. De politici laten het gebeuren, omdat ze druk zijn met elkaar. De ambtelijke regie vindt plaats, niet uit verdorvenheid, maar omdat het ambtelijk management vindt dat hun mensen goed en nuttig werk doen. Daar moeten zij zelf leiding aan blijven geven.
    Lees voor de aardigheid het CPB rapport in opdracht van BZK en VNG er eens op na: de bizarre slalomteksten over wat aan de gemeenten kan worden overgelaten zijn te mooi om niet te belichten.
    Het is niet de bedoeling dat elke gemeente een eigen niveau van ondersteuning gaat bepalen. Anderzijds hebben gemeenten wel enige beleidsvrijheid nodig.. Belangrijk is dus de vraag welke beleidsvrijheid een gemeente heeft. (p.9)
    Ik ben benieuwd of de VNG hierover nog een ideologische kritiek te berde gaat brengen. Mijn beeld is: decentraliseren is iets anders, dan ingewikkeldmakers vrij baan geven om gemeenten tussen de benen te lopen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s